Szlakiem Kultury: Młodzież bez Barier w Europie
21 dni. 5 europejskich miast. Podróż pociągami, kultura i sztuka, samodzielność i uczenie się w drodze.
Latem 2025 roku troje absolwentów Wolnej Szkoły Demokratycznej Bullerbyn wyruszyło w podróż przez Europę. Od Pragi przez Wiedeń, Wenecję i Como aż do Paryża poznawali europejską kulturę, mierzyli się z codziennością wspólnego podróżowania i odkrywali, czego można dowiedzieć się o sobie i innych, będąc razem na szlaku.
Nasza podróż po Europie
“Szlakiem Kultury: Młodzież bez Barier w Europie” to projekt zrealizowany przez Fundację Bullerbyn w ramach programu Erasmus+ DiscoverEU Inclusion.
Punktem wyjścia była pasja uczestniczki projektu do historii sztuki i fotografii oraz wspólne marzenie trójki przyjaciół o podróży po Europie. W podróży towarzyszyło jej bowiem dwoje rówieśników, którzy w ramach projektu pełnili rolę osób towarzyszących. Wspólnie zaplanowali trzytygodniową trasę prowadzącą przez Pragę, Wiedeń, Wenecję, Como i Paryż.
Nie chodziło jednak o zaliczenie jak największej liczby zabytków. Istotnym aspektem projektu było stworzenie takich warunków podróży, które uwzględniały indywidualne potrzeby uczestniczki. Najważniejsze było doświadczenie miejsc na własnych warunkach: zobaczenie znanych wcześniej dzieł i przestrzeni na żywo, obserwowanie miast, fotografowanie, rozmowy o sztuce, planowanie trasy i noclegów, wspólne podejmowanie decyzji, ale także dbanie o własny dobrostan i potrzeby wszystkich osób w grupie. Uczestnicy uczyli się zauważać zmęczenie, słuchać siebie nawzajem, zwalniać wtedy, kiedy było to potrzebne i wspólnie szukać równowagi między planem podróży a tym, jak się w danym momencie czuli. Podróż stała się jednocześnie projektem artystycznym, doświadczeniem międzykulturowym i intensywnym procesem uczenia się.
Europa oglądana z okna pociągu
Większość drogi uczestnicy pokonali koleją. Pociąg był nie tylko sposobem przemieszczania się, ale częścią samego doświadczenia: miejscem rozmów, odpoczynku, planowania kolejnych dni, przygotowywania materiałów do publikacji w social mediach i obserwowania, jak za oknem zmieniają się języki, krajobrazy i miasta. Podróż odbyła się trasą: Praga – Wiedeń – Wenecja – Como – Paryż. Każde z tych miejsc zostało przez uczestników wybrane ze względu na jego znaczenie dla historii sztuki, muzyki, filmu i architektury.
Praga była pierwszym przystankiem w podróży przez Europę. Uczestnicy uznali ją za jedno z najbardziej urokliwych miast, jakie dotąd widzieli, a lista miejsc, które pierwotnie chcieli odwiedzić, spokojnie wystarczyłaby na kolejny tydzień zwiedzania.
Spacerując po starówce śladami Franza Kafki, odwiedzili jego muzeum i pomniki poświęcone pisarzowi, a potem niczym Józef K. zagubili się w praskich uliczkach i zakamarkach. Zobaczyli Zegar Astronomiczny, Most Karola, kompleks zamkowy na Hradczanach, katedrę św. Wita i Złotą Uliczkę.
W Muzeum Alfonsa Muchy wprost się zakochali, a podczas spaceru z przewodniczką poznali także mroczniejsze oblicze miasta i jego legendy. Wypili kawę w Café Louvre, przemierzyli żydowską dzielnicę Josefov, odwiedzając synagogi i Stary Cmentarz Żydowski, a także zobaczyli wystawę w muzeum Davida Černego. Nawet udało im się obejrzeć w kinie prawdziwą czeską komedię! Po zakończeniu podróży Praga nadal pozostawała jednym z ich ulubionych miejsc.
Wiedeń po Pradze miał wysoko zawieszoną poprzeczkę, ale stolica Austrii poradziła sobie z tym wyzwaniem bardzo dobrze. Uczestnicy zwiedzali miasto pieszo i na rowerach, zachwycając się jego architekturą – od monumentalnych kościołów po Operę Wiedeńską, Parlament i Belweder.
Odwiedzili katedrę św. Szczepana, a w Belwederze zobaczyli prace Gustava Klimta, w tym słynny „Pocałunek”. Zwiedzali także barokowe ogrody, choć część spaceru przyszło im odbyć w ulewnym deszczu.
Ważnym motywem wiedeńskiego etapu była muzyka. Zobaczyli pomnik Fryderyka Chopina „La Note Bleue” oraz Mozartbrunnen Fontannę „Czarodziejskiego fletu”, nawiązującą do opery Mozarta. Najbardziej wyjątkowym doświadczeniem okazał się jednak wieczór w Operze Wiedeńskiej, gdzie obejrzeli właśnie „Czarodziejski flet”. Wiedeń zapamiętali jako miasto pełne sztuki, muzyki Mozarta i imponującej architektury.
Wenecja była pierwszym przystankiem uczestników we Włoszech. Spędzili tam niewiele czasu, ale miasto zdążyło ich oczarować – szczególnie wtedy, gdy schodzili z głównego turystycznego szlaku.
Jak sami napisali, przeszli „milion mostów” i skręcili w „tysiąc uliczek”, klucząc po labiryncie kanałów, niewielkich placów i przejść. Z witryn spoglądały na nich ręcznie wykonane maski karnawałowe, a wokół co chwilę pojawiały się małe kościoły i kolejne malownicze zaułki. Zobaczyli Canale Grande, Most Westchnień oraz plac św. Marka z Bazyliką św. Marka i Pałacem Dożów.
Najbardziej zachwyciła ich jednak Wenecja mniej pocztówkowa cichsza i ukryta w bocznych uliczkach. To właśnie tam najlepiej poczuli charakter miasta. Wenecja stała się też miejscem, które najbardziej inspirowało ich do fotografowania: światło odbijające się w wodzie, fasady budynków i wąskie przejścia niemal na każdym kroku podsuwały nowe kadry.
Como było spokojniejszym przystankiem na trasie, bo część pobytu uczestnicy spędzili chorując i regenerując siły. Kiedy poczuli się lepiej, mogli jednak przyjrzeć się miastu i jego wyjątkowemu położeniu nad jeziorem, w otoczeniu gór.
Spacerowali wzdłuż nabrzeża i portu, a podczas zwiedzania zwracali uwagę na architekturę – zarówno historyczną, jak i nowoczesną. Zobaczyli m.in. Casa del Fascio i Novocomum, ważne przykłady włoskiego racjonalizmu, a także odwiedzili Bazylikę San Fedele, romańską Bazylikę Sant’Abbondio oraz Cattedrale di Santa Maria Assunta.
Como stało się też okazją do poznania historii miejscowych budowniczych i rzemieślników, związanych z tradycją maestri comacini, którzy przez stulecia pracowali w różnych częściach Europy i wywarli wpływ na rozwój architektury – także w Polsce!
Drużynie podróżników udało się również przepłynąć promem po jeziorze Como i zobaczyć z wody zarówno samo miasto, jak i mniejsze miejscowości rozsiane wzdłuż brzegów. Był to więc mniej intensywny, ale bardzo ciekawy kulturowo etap włoskiej części podróży.
Paryż był ostatnim przystankiem na trasie i jednym z najbardziej intensywnych artystycznie etapów podróży. Uczestnicy spędzili tam pięć dni, odwiedzając najważniejsze muzea i zabytki, ale także po prostu chłonąc atmosferę miasta.
W Luwrze, Musée d’Orsay i Muzeum Rodina zobaczyli na żywo dzieła znane wcześniej z książek i reprodukcji, które głęboko ich poruszyły. Szczególnie Musée d’Orsay i Muzeum Rodina skradły ich serca, podczas gdy z Luwru wyszli nieco przebodźcowani, zastanawiając się nad tym, jak przestrzeń i tłum wpływają na odbiór sztuki.
Odwiedzili także katedrę Notre-Dame, Sainte-Chapelle oraz Wieżę Eiffla. Jeden z dni spędzili na Montmartre, skąd podziwiali panoramę miasta i spacerowali po dzielnicy kojarzonej z historią paryskiej bohemy artystycznej. Paryż poznawali również w mniej muzealny sposób przemierzając ulice, zatrzymując się w kawiarniach i obserwując codzienny rytm miasta.
Wsparcie, które umożliwia samodzielność
Projekt został zrealizowany w ramach DiscoverEU Inclusion, czyli działania umożliwiającego udział w europejskiej mobilności również młodym osobom, które napotykają dodatkowe bariery.
Uczestniczka projektu żyje z chorobą metaboliczną wymagającą ścisłej diety i codziennego planowania. Trzytygodniowa podróż po kilku krajach wymagała więc odpowiedniej organizacji: wyboru miejsc noclegowych umożliwiających przygotowywanie i przechowywanie posiłków, planowania i zakupów produktów dietetycznych oraz uwzględniania potrzeb zdrowotnych i samopoczucia uczestniczki przy podejmowaniu decyzji o kolejnych etapach podróży.
Towarzyszyło jej dwoje rówieśników. Ich zadaniem nie było przejęcie odpowiedzialności za podróż, lecz udzielanie wsparcia wtedy, kiedy było potrzebne — logistycznego, praktycznego i emocjonalnego. Uczestniczka objęta była także stałym wsparciem
mentorskim – od planowania podróży z uwzględnieniem jej specyficznych potrzeb, poprzez bieżący kontakt w trakcie działania oraz podsumowanie i ewaluację po powrocie. Projekt umożliwił udział w międzynarodowej mobilności osobie, która bez dodatkowego wsparcia nie miałaby takiej możliwości. Pokazuje, jak dzięki odpowiedniej organizacji i współpracy można przełamywać bariery związane ze zdrowiem i dostępnością.
Jednym z najważniejszych doświadczeń projektu, o którym opowiadali uczestnicy, było znajdowanie takiego sposobu wspólnego podróżowania, w którym wsparcie nie oznaczało przejmowania odpowiedzialności, lecz tworzenie relacji opartych na uważności, wzajemnym słuchaniu i dbaniu o dobrostan całej trójki, a także respektowanie granic i wspólne szukanie rozwiązań pozwalających wszystkim czuć się
Podróż jako doświadczenie edukacyjne
Cała trójka podróżników jest absolwentami naszej szkoły demokratycznej. Wiele elementów podróży było więc naturalnym przedłużeniem sposobu uczenia się, który znali już wcześniej: poprzez doświadczenie, własne zainteresowania, odpowiedzialność za podejmowane decyzje i współpracę z innymi.
Uczestnicy planowali trasę, wyszukiwali połączenia, poruszali się po nieznanych miastach, pilnowali budżetu i noclegów, komunikowali się w obcych językach i reagowali na nieprzewidziane sytuacje. Jednocześnie przez trzy tygodnie żyli razem, uwzględniając potrzeby pozostałych.
Rozwijali samodzielność, kompetencje cyfrowe i językowe, umiejętność planowania, komunikacji, rozwiązywania problemów i proszenia o pomoc. Uczyli się również czegoś trudniejszego do wpisania w plan podróży: kiedy odpuścić, jak zauważyć zmęczenie swoje lub drugiej osoby i jak wspólnie zadbać o to, żeby podróż była dobra dla wszystkich.
Zobacz, co powstało
Podróż zakończyła się we wrześniu 2025 roku, ale sam projekt trwał dalej. Zdjęcia, nagrania i doświadczenia z trzech tygodni w drodze stały się podstawą kilku działań, poprzez które uczestnicy opowiedzieli o swojej podróży innym młodym ludziom.
Wystawa fotograficzna
17.04-15.05.2026 • FUNDACJA BULLERBYN
Podczas podróży powstawał autorski projekt fotograficzny uczestniczki. Wybrane fotografie zostały następnie zaprezentowane na wystawie w Fundacji Bullerbyn w Warszawie. Od 17 kwietnia do 15 maja 2026 roku można było zobaczyć 19 wielkoformatowych fotografii przedstawiających Europę widzianą oczami młodej podróżniczki. Wystawa stała się również przestrzenią spotkań i rozmów z młodymi ludźmi o podróżowaniu, samodzielności i możliwościach oferowanych przez program Erasmus+.
Rozmowa z uczestnikami
WYWIAD WIDEO
Jak wygląda trzytygodniowa podróż trojga młodych ludzi? Skąd pomysł na projekt? Jak wyglądały przygotowania? Czego doświadczyli? Co okazało się wyzwaniem? A co najważniejszą lekcją? W rozmowie nagranej po zakończeniu podróży uczestniczka i obie osoby towarzyszące opowiadają o planowaniu, pociągach, sztuce, jedzeniu, zmęczeniu, wzajemnym wsparciu i tym, czego dowiedzieli się o sobie nawzajem.
Film z podróży
KRÓTKI METRAŻ
Krótki film, przygotowany i zmontowany przez uczestników, pozwala wrócić na trasę projektu i zobaczyć miejsca, które uczestnicy odwiedzili podczas swojej europejskiej podróży. To kilka minut wspomnień z drogi: pociągi, europejskie miasta, wspólne chwile i obrazy, których nie da się zamknąć w samym opisie projektu.
przedstawiających Europę widzianą oczami młodej podróżniczki. Wystawa stała się również przestrzenią spotkań i rozmów z młodymi ludźmi o podróżowaniu, samodzielności i możliwościach oferowanych przez program Erasmus+.
10 rzeczy, których nauczyłam się, podróżując z DiscoverEU
ARTYKUŁ / CZYTELNIA
Tekst zawiera dziesięć osobistych obserwacji i lekcji wyniesionych z podróży przez uczestniczkę projektu. To spojrzenie z innej perspektywy niż oficjalny opis projektu: mniej o programie i jego założeniach, a więcej o tym, czego można dowiedzieć się o świecie, innych ludziach i sobie, kiedy naprawdę wyruszy się w drogę.
Szlakiem kultury w social mediach
Podróż była dokumentowana także w mediach społecznościowych. Zdjęcia, krótkie nagrania i relacje pozwalały śledzić trasę na bieżąco od kolejnych przejazdów pociągami po spotkania ze sztuką i zwykłą codzienność wspólnego podróżowania. Dziś profil jest również cyfrowym dziennikiem projektu i zapisem doświadczeń jego uczestników, a także działań upowszechniających [@podrozedziecizbullerbyn].
Erasmus+ DiscoverEU Inclusion
Projekt „Szlakiem Kultury: Młodzież bez Barier w Europie” został zrealizowany przez Fundację Bullerbyn na rzecz wspólnoty dzieci i dorosłych w ramach programu Erasmus+ – DiscoverEU Inclusion Action (KA155-YOU).
Numer projektu: 2025-1-PL01-KA155-YOU-000303389 | Czas realizacji: 1 lipca 2025 – 30 czerwca 2026
Koordynacja projektu: Olga Kulesza
Projekt jest realizowany w ramach programu Erasmus+ DiscoverEU Inclusion Action.
Dofinansowane ze środków UE. Wyrażone poglądy i opinie są jedynie opiniami autora lub autorów i niekoniecznie odzwierciedlają poglądy i opinie Unii Europejskiej lub Fundacji Rozwoju Systemu Edukacji. Unia Europejska ani Fundacja Rozwoju Systemu Edukacji nie ponoszą za nie odpowiedzialności.
